Финансиски речник

Поими од деловното и даночното работење во Македонија

Деловни субјекти

ДООЕЛ - Друштво со ограничена одговорност на едно лице: Најчеста форма на трговско друштво во Македонија со еден сопственик. Основачот одговара до висината на основачкиот влог. Минимален основачки капитал е 5.000 EUR.
ДОО - Друштво со ограничена одговорност: Трговско друштво со два или повеќе сопственици (содружници). Секој содружник одговара до висината на својот влог. Одлуките се донесуваат со мнозинство на собрание.
АД - Акционерско друштво: Трговско друштво чиј капитал е поделен на акции. Погодно за поголеми претпријатија кои сакаат да привлечат инвеститори. Минимален основачки капитал е 25.000 EUR.
ТП - Трговец поединец: Физичко лице кое врши трговска дејност во свое име и за своја сметка. Одговара со целиот свој имот. Поедноставна регистрација, но поголем личен ризик.
ЕМБС - Единствен матичен број на субјект: 7-цифрен регистарски број доделен од Централен регистар при основање на фирмата. Го идентификува деловниот субјект и е различен од даночниот број (ЕДБ).
Централен регистар: Државна институција каде се регистрираат сите деловни субјекти во Македонија. Издава ЕМБС, чува податоци за основачи, управители и годишни извештаи.

Даночни поими

ДДВ - Данок на додадена вредност: Индиректен данок кој се пресметува на секоја фаза од продажбата. Стандардна стапка 18%, намалена стапка 5%. Крајниот потрошувач го сноси, но бизнисите го наплаќаат и го плаќаат на УЈП.
ЕДБ - Единствен даночен број: 13-цифрен број доделен од Управата за јавни приходи (УЈП) кој го идентификува секој даночен обврзник. Задолжително поле на секоја фактура и даночна пријава.
ДДВ-обврзник: Деловен субјект регистриран за ДДВ кај УЈП. Обврска за регистрација настанува при годишен промет над 1.000.000 МКД (приближно 16.000 EUR). Доброволна регистрација е можна и под овој праг.
Влезен ДДВ (претходен данок): ДДВ платен на набавки (влезни фактури). ДДВ-обврзникот има право да го одбие од излезниот ДДВ. По 1 октомври 2026, одбивање е можно само за е-фактури.
Излезен ДДВ: ДДВ пресметан на продажби (излезни фактури). Разликата помеѓу излезен и влезен ДДВ се плаќа на УЈП месечно.
ДДВ пријава: Месечна или тримесечна пријава до УЈП во која се пријавуваат сите влезни и излезни фактури и се пресметува обврската за плаќање ДДВ.
Данок на доход: Данок кој се плаќа на личниот доход (плата, хонорар, дивиденда). Стапка од 10% за доход до 1.200.000 МКД годишно, 18% над тој износ.

Поими за фактури

Фактура: Деловен документ кој го потврдува извршувањето на трансакција. Содржи податоци за продавачот, купувачот, ставките, количините, цените и ДДВ.
Кредитна нота: Документ за корекција кој ја намалува вредноста на претходно издадена фактура. Се користи при враќање на стока, попуст или исправка на грешка.
Про-форма фактура: Предфактура или понуда која нема правна валидност како даночен документ. Се користи за информирање на купувачот за цената пред фактурирање.
Фискална сметка: Сметка издадена од фискален апарат при продажба на крајни потрошувачи (B2C). Различна од е-фактура која е за B2B трансакции.
Даночна основа: Износот врз кој се пресметува ДДВ. Обично е нето цената на производот/услугата без ДДВ.
Вкупна сума: Финалниот износ на фактурата вклучувајќи ги даночната основа и ДДВ. Износот кој купувачот треба да го плати.

Технички поими

UBL 2.1 - Universal Business Language: Меѓународен XML стандард за електронски деловни документи (OASIS). Го дефинира форматот на е-фактури, нарачки и други документи. Македонскиот е-Фактура систем го користи UBL 2.1.
XAdES - XML Advanced Electronic Signatures: Стандард за дигитално потпишување на XML документи. Обезбедува интегритет, автентичност и непорекнување на потписот. Двата нивоа се КЕП и АДС.
EN 16931: Европски стандард за семантичкиот модел на електронски фактури. Дефинира кои информации мора да ги содржи една е-фактура. Македонскиот систем е усогласен со овој стандард.
Clearance модел: Модел на е-фактурирање каде секоја фактура мора да биде одобрена од даночниот орган (УЈП) пред да стане правно валидна. Македонија го користи овој модел.
КЕП - Квалификуван електронски потпис: Најсигурен тип на дигитален потпис, правно еквивалентен на своерачен потпис. Бара USB хардверски токен со сертификат издаден од овластен издавач (КИБС, Телеком).
АДС - Напреден дигитален потпис: Дигитален потпис со софтверски сертификат (P12 датотека). Полесен за употреба од КЕП бидејќи не бара дополнителен хардвер.
PKCS#11: Криптографски интерфејс (API) за комуникација со USB хардверски токени. денар.мкд Signer го користи за читање на приватниот клуч и потпишување фактури.
JWS - JSON Web Signature: Формат за дигитално потпишани податоци (RFC 7515). е-Фактурата во UBL XML формат се потпишува како JWS пред да се испрати до УЈП.

Финансиски поими

Курсна листа: Дневна листа на девизни курсеви објавена од Народна банка (НБРСМ). Ги содржи куповните, средните и продажните курсеви на странски валути во однос на денарот.
НБРСМ - Народна банка на Република Северна Македонија: Централната банка на државата. Ја утврдува монетарната политика, го издава денарот и ја објавува дневната курсна листа.
Денар (МКД): Официјалната валута на Македонија. Меѓународен код MKD. Фиксиран курс кон EUR (приближно 61.5 МКД за 1 EUR). Сите домашни фактури се во денари.
Девизни курсеви: Односот помеѓу вредноста на денарот и странските валути. Важни за фактурирање во странска валута, каде се користи средниот курс од курсната листа.
Сметководствено биро: Фирма или лице кое води сметководство за други деловни субјекти. Во денар.мкд, сметководителот може да има пристап до фирмите на клиентите со улога "сметководител".

Поврзани ресурси

Водич за е-Фактура →Прашања →Споредба →

Подготвени за е-Фактура? Започнете со тестирање уште денес.

Креирајте бесплатна сметка